Tip 1 diyabetlilerin ebeveyn ve yakın çevreleri hangi konularda bilgilendirilmelidir?

Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Endokrinoloji ve Metabolizma BD.

Yeni tanı koyulmuş Tip 1 diyabetli öğrencilerin okula tekrar dönüşleri ciddi bir kaygı kaynağı oluyor. Son dönemde bu kaygının giderilmesinde en önemli desteğin diyabetlerini izleyen hekimlerin öğretmenlerine yazdığı ve diyabetle ilgili diyabetli bireyin durumunu ve tedavisini anlatan açıklayıcı bir mektubun önemli bir etkisi ve katkısı olduğunu gördük. Özellikle okulda diyabet programıyla beraber tüm yurdumuzda bununla ilgili aslında bir farkındalık artışı söz konusudur. Öğretmenlerimiz de artık diyabeti eskiye göre çok daha fazla biliyorlar. Bu konudaki deneyimlerinin artmış olması da diyabetli öğrencilerin okulda da diyabetlerini rahat sürdürmelerine imkân sağlıyor.

Ancak bunun yapılabilmesi için mutlaka diyabetli bireyin ailesinin çocuklarının diyabetli olduğunu okul yönetimiyle paylaşmaları gerekiyor ve aslında diyabet tedavisinin korkulacak bir tarafı olmadığını, okulda da ilave bir zorluk yaratmayacağını mutlaka onlara anlatmak gerekiyor. Bunu anlatmak için öğretmenlere yazılan mektubun dışında gerektiğinde okula sağlık ekibi gelerek bilgi de verebilir. Birçok okulda artık var olan hemşireler sağlıklı ilgili konularda destek sağlıyorlar. Her yerde doktor olmasa bile birçok okulda bir sağlık personeli destek veriyor ve onların varlığı diyabetli bireylerin okula dönüş sürecini de kolaylaştırıyor. Özellikle okulda enjeksiyon yapması gereken diyabetli bireyler enjeksiyon vakitlerinde revire gelerek enjeksiyonlarını revirde yapabilirler. Kan şekeri ölçümü gerektiğinde öğretmenlerine bilgi verirlerse kan şekeri ölçümü için herhangi bir engel olmadan sınıf içerisinde de bu ölçümlerini yapabilirler.

Aslında diyabetli bireylerin diyabetlerini mutlaka öğretmenleri, arkadaşları ve de okul idaresiyle paylaşmaları gerekir. Bu iki fayda getiriyor: İlk olarak onların diyabetle ilgili bilgi sahibi olmalarını ve diyabetin korkulacak bir problem olmadığını görmelerini sağlıyor. Diğer yandan da eğer diyabetli bireyin yardıma ihtiyacı olursa örneğin hipoglisemi olması halinde onlarında diyabetli kişiye yardımcı ve destek olabilmelerine imkân sağlıyor. Diğer bir problem de kan şeker çok yükseldiğinde sık tuvalete gitme ihtiyacı dersten kaytarma olarak algılanmayıp hakikaten diyabetin bir sonucu olarak görülebiliyor. Ayrıca kan şekeri ölçümünde ciddi bir sorun varsa ailesine haber vererek sağlık kurumundan daha hızlı yardım almalarına imkân sağlayabilir. Bu çok ender olan bir durum olsa da okuldaki ekibin de diyabetle ilgili bilgi sahibi olması sürecin diyabetli birey için kolay olmasını sağlar.

Diyabet tanısı yeni konulduğunda aileye diyabetli bir birey girdiği zaman aslında ailede ciddi bir kaygı meydana geliyor. Çünkü bu bilmedikleri yeni bir süreç ve de kardeşi ya da çocuklarının bu sürecin içerisinde hayatlarını sürdürmeleri gerekiyor. Biri insülin yapmazken diğer insülin yapmak durumunda kalıyor. Birinin beslenmesiyle ilgili çok ciddi bir ayarlamaya ihtiyacı yokken diğeri için bir takım dikkatler gerekiyor. Bu ailede ciddi bir kaygı yaratıyor. Aslında bu kaygının meydana gelişinin nedeni diyabetin yeterince bilinmemesidir. Kişiler ve aileler diyabeti yeterince öğrendikleri zaman diyabetin hayatlarına engel olmadıklarını görüyorlar.

Aile bireylerinin diyabetli bir bireyin yaşamını kolaylaştırmak açısından hayatın içerisinde yapacakları çeşitli önemli değişiklikler vardır. Öncelikle hipoglisemi açısından diyabetli bireye destek olabilecek, onun ihtiyacı olduğunda ona yardımcı olabilecek bilgileri öğrenmiş olmaları gerekiyor. Enjeksiyonun nasıl yapılacağını ve kan şekerinin nasıl ölçüleceğini bilmelerinde de fayda vardır. Hipoglisemi ciddi olduğunda yani diyabetli bireyin hipoglisemisi ağızdan hiçbir şey alamayacak kadar komaya götürecek düzeyde olduğu zaman kan şekerini yükseltecek glukagon enjeksiyonlarını da yapabilecek bilgi ve deneyimi de edinmiş olmaları gerekiyor. Kişi ağızdan bir şey alabilecek durumdaysa da ona ilave şekerli gıdaların ulaşmasına yardımcı olabilecek bilgileri ve deneyimleri olması lazımdır. Yani hipoglisemisi olan biri için gidip dolaptan diyet bir içeceği getirmemeleri gerekiyor. Hipoglisemi varsa şeker veya şekerli içeceklerin tüketilmesi gerektiğini, ne kadar tüketilmesi gerektiğini bilmeleri gerekiyor. Bu anne ve bana için de önemli bir durumdur.

Özellikle anne ve babalar için en önemli kaygı gece hipoglisemileridir. Bunun için anne ve babaların gece yatmadan ara öğün almak gerektiği unutmamaları ve bunu çocuklarına hatırlatmaları gerekiyor. Eğer hipoglisemi ile ilgili kaygıları varsa gece 3’te kalkıp kan şekeri ölçmek, bu kaygıyı ortadan kaldırmak için önemli bir destek sağlıyor. Dolayısıyla ilenin diyabeti biliyor olması diyabetli bireyin yaşamını kolaylaştırıyor. Ama tabi bunu yaparken kısıtlayıcı olmadan onu destekleyici bir şekilde bunun günlük yaşamın içerisine aktarılması da önemlidir. “Sen diyabetlisin öyle yap!” “Sen diyabetlisin böyle yap!” diye her seferinde durumunu yüzüne vurmak diyabetli birey için iyi bir durum yaratmıyor ve diyabetli yaşamın sürdürülmesini kolaylaştırmıyor.

Diyabet tanısı yeni konmuş diyabetli bir birey mutlaka diyabetli olduğunu arkadaşlarına anlatmalıdır. Bu anlatma sırasında kişi diyabetin ne olduğunu da arkadaşlarına anlatmalıdır çünkü kendisinin de ilk kez diyabetli olduğunda bilmediği gibi diyabetli olanların dışındaki birçok kişi de diyabetten habersizdir. Diyabet nedir, bulaşıcı bir hastalık mıdır, kendilerine geçer mi diye kaygılar ya da diyabetli bir bireyle oynarken ona zarar verebilecekleri kaygısı birer soru işareti olarak kafalarının arkasında yer alıyor olabilir. Diyabetin aslında doğal yaşama ve günlük hayata engel olmadığını onlara söylemeleri, diyabetin ne olduğunu anlatmaları onların da diyabeti öğrenmelerine, kendi yaşamını da onlarla birlikte diyabetli olarak sorunsuzca sürdürmesine destek olacaktır. Eğer hipoglisemi olursa da onların bunu fark ederek kendisini uyarmasına destek olmasına da yardımcı olacaktır.

İlginizi Çekebilir

Benim tip 1 diyabetim var çocuğumda da olacak mı?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabet nedir? Nasıl tanı konur?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabet tedavi edilebilir mi?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabetimi kendim ne kadar yönetebilirim?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabetin ameliyatla tedavisi mümkün müdür?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
E-Bültene Üye Olabilirsiniz