Tip 1 Diyabetlilerin Kişisel Bakımı Nasıl Olmalıdır?

Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi
Endokrinoloji ve Metabolizma BD.

Tip 1 diyabetle yaşamını sürdüren bir birey sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için diğer bireylerler gibi bir takım önlemler almalı ve bir takım noktalara dikkate etmelidir. Bunların en başında sigara içmemesi gerekiyor. Sigara, tüm bireyler için olduğu gibi Tip 1 diyabetli bireyler için de sağlık açısından ciddi bir tehdit olsa da Tip 1 diyabetli bireyler için normal bireylerden çok daha yüksek, daha ciddi bir tehdittir. Özellikle kalp damar hastalıkları, beyin damar hastalıkları ve vücudumuzun diğer hayati organlarına giden damarların hasar görmesi açısından sigara kullanımı çok önemli bir risk oluşturur. Eğer sigara içiyorsanız en yakın zamanda bırakmayı hedeflemelisiniz. Bu çok önemli bir konudur.

Bunun yanı sıra sigaranın dışında da sağlıklı bir yaşam sürdürmek için dikkat etmemiz gereken önemli noktalar vardır. Bunlardan bir tanesi ayaklarımızın bakımıdır. Diyabetli bireyler olarak mutlaka her akşam eve geldiğimizde ayaklarımız nasıl, herhangi bir problem var mı diye kontrol etmemiz gerekir. Bu aslında diyabeti olmayan bireylerin de yapması gereken bir şey olsa da ne yazık ki günlük yaşamın alışkanlıkları içinde pek oturmuş bir bakım alışkanlığı değildir. Diyabetli bir birey mutlaka her akşam eve geldiği zaman ayaklarını ılık suyla yıkamalı ve ayak parmaklarının arasını çok güzel kurulamalıdır. Parmak araları nemli kaldığında bu durum parmak aralarında mantar oluşumuna zemin hazırlayarak oralarda mikrop, enfeksiyon girmesine yol açabiliyor. Bu çok önemli hususu unutmamak gerekiyor. Ayakları ılık suyla güzelce yıkayıp kuruladıktan sonra da eğer kuruysa ayak tabanlarınızın altına ve üstüne nemlendirici krem sürmeyi unutmamak gerekiyor. Ayakların kuruması çatlaklara zemin hazırlayarak çatlaklarda mikrop girmesine yol açıyor. Ayak bakımı diyabetli bireyler için oldukça önemlidir. Özellikle uzun dönem diyabetli olanlarda ayak kuruluğu ile birlikte ayakların his miktarında bir azalma olması ayakların dışarıdan gelecek problemlere kendini koruyamamasına yol açıyor. Örneğin ayağınız yeterince ağrımadığı için ayağınıza batan bir şeyi hissetmeyebilirsiniz. Ağrı hissinizin kaybolması diyabetin kontrolsüz uzun dönem seyrinde ne yazık ki gördüğümüz değişikliklerden birisidir. Bunu unutmadan mutlaka her akşam ayaklarınızda bir problem var mı diye kontrol etmek gerekir.

Tabi sağlıklı ayaklar için ayakların her gün kontrolü yeterli değil. Bunun dışında gün içinde de ayaklarımızı rahat ettirecek bir düzene ihtiyaç vardır. Ayaklarımızın terlemesine yol açacak özellikle sentetik kumaş ve ipliklerde yapılmış çorapları değil pamuklu çorapları tercih etmek önemlidir. Ayakları çok sıkacak ayakkabılardansa ayaklarınızı sıkmayan, yürüdüğünüzde yükünüzü rahat alan, tabanı dümdüz kösele gibi olmayan, aksine destek olan yürümesi rahat ayakkabılar tercih edilmesi önemlidir. Kadınlar açısından da topuklu ayakkabılar ciddi bir problem teşkil etmektedir. Öne doğru sivrilen topuklu ayakkabılar ayakların yükünü aslında oldukça artırmaktadır. İlerleyen dönemde sağlıklı ayaklara sahip olmak için bunları da özel zamanlar dışında günlük hayatın rutini içinde çok da kullanmamak gerekiyor.

Diyabetle ilgili sağlıklı yaşamda önemli bir nokta tüm diyabeti olmayan bireylerde olduğu gibi dişlerin bakımıdır. Eğer dişlerinizin bakımı iyi değilse, dişlerinizde çürük ve diş etlerinizde iltihaplanma varsa ne yazık ki bu durum kan şekeri kontrolünüzü de olumsuz etkileyebiliyor. Dolayısıyla her gün dişlerinizi günde en az fırçalamak, gerekli diş bakımını yaptırmak, doktorunuz daha sık önermedikçe en az 6 ayda bir diş hekimi kontrolüne gitmek diyabetle sağlıklı bir yaşam sürdürmek için önemli noktalardan birisidir.

Bir başka önemli nokta da göz kontrolüdür. Göz kontrolünüz aslında hayatidir çünkü gözlerdeki değişiklikleri genellikle hiçbir belirti vermeden meydana gelmektedir. Sadece biz gözlüğümüzle ilgili bir problem olduğu zaman göz doktoruna gidiyoruz ama göz doktoruna gitme zamanımız sadece görmemizle ilgili problem yaşadığımız zaman olmamalıdır. Mutlaka gözün arkasında retina tabakasındaki damarların değerlendirilmesi için, eğer doktorunuz daha sık gelin demediyse, senede 1 kez göz muayenesi olmak gerekiyor.

Diyabetle sağlıklı yaşamın olmazsa olmazı sağlıklı beslenmedir. Biz mutlaka besin seçeneklerimizi sağlıklı kalmak isteyen her insan gibi olabildiğince dengeli besin öğelerini içerecek şekilde planlamalıyız. Yani yediğimiz yemekler aşırı yağlı ve karbonhidrat yüklü olmamalıdır. Dengeli bir beslenme düzenine sahip olmamamız gerekir. Vücudumuzun ihtiyacı olan besinlerin vücudumuza girmesini sağlayacak şekilde olmalıdır. Peki, bu ne demek? Aslında güne sabah kahvaltısı yaparak başlamak gerekiyor. Bu sabah kahvaltısında protein içeren peynir ya da yumurta olması önemli bir destek sağlıyor. Eğer doktorunuz size ne kadar önerdiyse o kadar tüketeceğiniz bir karbonhidrat olmalıdır. Genellikle ben 2-3 dilim ekmek civarında bir ekmek öneriyorum ama tabi burada anahtar olan doktor ve diyetisyeninizin size önerdiği besin miktarıdır. Sizin de bunu uygulamanız gerekir. Genellikle de posalı, lifli gıdaları daha fazla tüketmek gerekir. Bu nedenle de kepekli, yulaflı ekmekleri daha fazla tercih ediyoruz.

Tabi ekmek veya diğer gıdaların ne kadar tüketildiğini anlamak için insanın evinde bir mutfak terazisinin olması çok önemlidir. Bir mutfak teraziniz olduğunda örneğin bir dilim ekmek diye yediğiniz ekmeği koyduğunuzda o ekmeğin 3 dilime denk geldiğini görürseniz muhtemelen bir sonraki öğününüzde hesabınızı ona göre yapabilir, yiyeceğiniz miktarı da ona göre yapabilirsiniz. Yediğiniz miktarın ne kadar olduğunu görmek hakikaten size önerilen kadar tüketip tüketmediğiniz ayırt etmek için evinde mutfak terazisi olmayan herkesin bir mutfak terazisi alması lazımdır. Zira çok pahalı da değiller. Genellikle 40-50 lira civarında güvenilir ölçüm yapan mutfak terazileri bulunmaktadır. Dolayısıyla eğer evinizde yoksa mutlaka bir tane edinmelisiniz.

Günün önemli öğünü olan kahvaltıdan sonra öğlen yemeğine kadar olan zaman arasında geçen süre çok uzunsa çoğunlukla ara öğün de yemek gerekiyor. Eğer bu süre kısa ise bazen de kullanılan tedaviye göre ara öğün yemeden de gidilebiliyor. Ama bu diyetisyeninizin size göre düzenleyeceği, ayarlayacağı bir beslenme önerisidir çünkü herkes için durum farklı olabilir. Bununla birlikte tabi ki öğlen öğününü de atlamamak gerekiyor. Dengeli beslenmenin en önemli noktası öğünlerinizi atlamadan, kaçırmadan ve gerektiği kadar yiyerek tüketmenizdir.

Öğlen yemeğinden sonra akşam öğününe kadar olan zaman aralığı oldukça uzundur. Bu uzun zaman aralığında mutlaka akşamüzeri saatlerinde en az 1 kez ara öğün almak gerekiyor. Öğünleri mutlaka zamanında ve düzenli olarak alıyor olmamız lazım. Öğün atlamak sağlıklı beslenme düzeni için en büyük tehdittir. Mutlaka öğünlerinizi düzenli tüketmeniz gerekiyor. Düzenli tüketmenin ötesinde de yediğimiz miktarın da sizin ihtiyacınız olacak kadar alınması lazım geliyor. Öğlenle akşam öğünü arası genellikle çoğu insan için uzun bir aralıktır. Öğlen 12:00-13:00 civarında yemek yenilip akşam öğünü genellikle 19:00-20:00 civarını bulabiliyor. Dolayısıyla öğlenle akşam arasında mutlaka ve mutlaka bir ara öğün yenilmesi gerekiyor. Bazı kişiler için bu belki 2 ara öğün zamanı da olabilir. Bunu da unutmamak gerekiyor.

Ara öğünlerde de belki yoğurt, bir bardak süt veya ayran yanında bir meyve veya bisküvi tüketilebilir. Ne tüketmek istiyorsanız bunları diyetisyeninizin önerdiği şekilde tüketmekte yarar vardır. Eğer siz öğle öğününü yemez, akşama kadar da bir ara öğün almazsanız akşam sofraya oturduğunuzda kendinizi nasıl hissedersiniz. İnsan böyle bir durumda sanki bütün masayı yiyebilecek gibi hissediyor. Dolayısıyla bu nedenle ihtiyacınızın çok üzerinde besini tüketebilirsiniz. Mutlaka öğünlerinizi düzenli alın ki ihtiyacınız kadar olan yemekte durma imkânınız olsun. Aksi durumda aç oturduğunuz bir sofradan sofranın tümünü yiyip ihtiyacınızın çok üzerinde gıda tüketerek kalkabilirsiniz. Sağlıklı beslenmedeki en önemli hedefimiz sizin kilonuzu koruyacak, kilo almanıza engel olacak ve sağlıklı kilonuzda kalmanızı sağlayacak bir beslenme düzeni oluşturmaktır. Bu da hayatın önemli noktalarından birisidir. Gece yatarken ara öğün yapmak mutlaka gece hipoglisemilerinin önlenmesi, gece kan şekeri düşüklüklerinin önlenmesi açısından bize önemli bir koruyucu destek sağlayacaktır. Bunu da unutmamak gerekir.

Diyabeti olan veya olmayan sağlıklı kalmak isteyen herkesin aslında düzenli egzersiz yapıyor olması gerekir. Düzenli egzersiz bizim vücudumuza yemeklerle aldığımız enerjinin etkili ve uygun şekilde kullanılmasını sağlar. Kilo almamıza da engel olur. Kalp damar sistemimizi sağlıklı tutarak uzun bir ömür yaşamamıza imkân sağlar. Düzenli egzersiz dediğimizde aslında çok da yapılmaz bir şeyden bahsetmiyoruz. Düzenli egzersiz için bir spor merkezine de kayıt olmaya gerek yoktur. Kayıt olmak istiyorsanız tabi ki olabilirsiniz ama bunlar günlük hayatın içerisinde yapabileceğiniz şeylerdir.

Günlük hayatın içerisinden hiç olmazsa günde 30 dakika haftanın en az 5 günü biraz nefes alıp verme hızınızı artıracak tempoda yürüyüş yapmak iyi bir egzersizdir. Eğer sakıncası yoksa bunu sürdürüyor olmak sizin kendinizi iyi hissetmenize, yemeklerinizi daha rahat ayarlamanıza ve de kilonuzu sağlıklı bir düzeyde tutmanıza ciddi bir destek sağlayacaktır. Dolayısıyla eğer sağlıklı kalmak istiyorsanız hareket etmemiz şarttır.

Tabi günlük hayatın içerisinde de hareket edeceğimiz fırsatları kendimize yaratmamız gerekir. Bir yere gittiğinizde arabayı kapının hemen önüne değil de biraz uzağa park edip yürüyecek fırsatlar yaratmak yine hareket etmek için imkân sağlayacaktır. Bunlar da sağlıklı kalmak için günlük hayatın içerisinde sürdürebileceğimiz egzersizlerdir. Örneğin oturduğunuz yerde zaman zaman gerinmek ciddi bir katkı sağlar. geriniyor olmak gerilme egzersizleri açısından önemli bir destek sağlar. bir yere yaslanıp ittiriyor olmak da gerilmeyle ilgili küçük küçük egzersizlerdir. Bu tür egzersizleri yaptığınızda ciddi bir hareket yapmamış gibi hissetseniz bile aslında egzersiz yapıyorsunuz. Bunların her birisini günlük hayatın içerisinde değişik zamanlarda yapıyor olmak gerekir. Belki spor hekimlerine başvurarak ya da egzersiz fizyologlarına başvurarak daha size özel egzersiz programları da öğrenebilirsiniz.

İlginizi Çekebilir

Benim tip 1 diyabetim var çocuğumda da olacak mı?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 Diyabet Nedir? Nasıl Tanı Konur?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabet tedavi edilebilir mi?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 diyabetimi kendim ne kadar yönetebilirim?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Tip 1 Diyabetin Ameliyatla Tedavisi Mümkün Müdür?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
E-Bültene Üye Olabilirsiniz