Evde Kan Şekeri Takibi Uygulaması Neden Önemlidir? Hedef Kan Şekeri Değerleri Nedir?

Prof. Dr. Kubilay Karşıdağ
İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

Kan şekeri ölçümü bizim için önemli basamaklardan bir tanesidir. Asistanlık yıllarımda çoğu kere yatırdığımız hastalarda günde 3 veya 4 defa damardan kan alarak kan şekeri sonuçlarına baktığımızı hatırlıyorum. Yani buna göre ayarlama yapılması gerekli olduğundan bir enjektörle damarınıza girilerek günde 3-4 defa şekerinize bakılmak zorunda kalınıyor. Ardından kan şekeri ölçüm cihazlarının devreye girmesi bizi inanılmaz rahatlattı. Kan şekeri gün boyunca hep düşük ya da hep yüksek olarak sabit değerlerle giden bir şekil vermediği ve değişkenlik gösterebildiği için gün içerisindeki değişimleri bilmek de önemlidir. Kişi sabah kahvaltısını daha zayıf yapıyorsa sabahleyin açlık-tokluk şekerleri daha iyi olabilir. Öğlen yemeğini abartıyorsa öğlen yemeğinin tokluk değerleri daha yüksek olabilir. Yani bu değerler herkese göre değişebilir.

Biz hekim olarak sadece sabahleyin bakılan açlık kan şekerine göre şeker ayarını çok eski yıllarda neredeyse 25-30 yıl önce yapıyorduk. Bugün gün içerisinde farklı rakamları bilip o farklı rakamlara göre hastanın durumunu değerlendirip ona göre kişiye özel bir format çizmeye çalışıyoruz. Bundan dolayı kan şekeri takip sistemleri bizim için önemlidir. Bunlar son yıllarda yaygınlaşmış fiyatları son derece ucuz rahat kullanılabilir sistemlerdir.

Ölçüm cihazlarının kullanımında dikkat edilmesi gereken birkaç husus vardır. Öncelikle ellerin mutlaka yıkanması gereklidir çünkü yabancı bir maddeye dokunduysanız yabancı madde, şeker ölçümünüzden bağımsız olarak kan şekeri ölçümünüzü değiştirebilir. Kan şekeri değeriniz farklıdır ama kimyasal maddeye temas ettiğiniz için sonuç farklı çıkabilir. Bu nedenle ellerin iyice yıkanması gerekmektedir. Alkol kolonya sürülmemelidir. Parmağın özellikle yan tarafının delinerek yapılması gerekir. Parmak ucunun tam ortasını delmekten kaçının; orada daha çok sinir olduğundan daha çok canınız yanabilir. Ayrıca kan ölçümü alınırken 10 parmak da kullanılabilir. Sadece belli bir parmak veya belli bir elin kullanılmasını gerektiren bir kural yoktur. Genellikle kullanılan elden çok almamaya dikkat edilmesi önerilmektedir. Parmağı deldikten sonra ilk damlayıp sıkıp sildikten sonra ikinci damladan örnek alınmalıdır. Bunu yaparken parmağı çok fazla sıvazlamamak gerekmektedir. Parmağı hafifçe sıkmak yeterli olacaktır. Aksi durumda hücreler arasındaki sıvı da devreye girmiş olur ve sonuç sizi yanıltır.

Hedef kan şekeri değeri, hedef toplam şeker rakamları nedir sorusuna gelince biz bugün kan şekeri değişkenliklerini birkaç şeye bakarak ölçüyoruz. Bunlar açlık kan şekeri (AKŞ), tokluk kan şekeri (TKŞ) ve Hemoglobin A1c (HbA1c) denilen son 3 ayın göstergesidir. Açlık kan şekerine sabah aç karnına bakılabilir. Öğlen yemeğinden önce ölçülen şeker de açlık kan şekeridir. Aynı şekilde akşam yemeğinden önce ölçülen şeker de açlık kan şekeridir. Tokluk kan şekeri gebelerde ve gebeler dışındaki kişilerde farklıdır. Gebelerde ilk lokmadan itibaren 1. saat iken gebelik dışındaki diğer tüm durumlarda ilk lokmadan itibaren 2. saattir. Hemoglobin A1c ise tüm diyabetik kişilerin her 3 ayda bir yapması gereken bir tahlildir.

Hekimler HbA1c değerlerine bakarak son 3 ayda kan şekerinin hangi düzeylerde, ne kadar yüksek seyrettiği ve vücuda ne kadar zarar verdiğine ilişkin bilgi verirler. HbA1c kaba bir hedeftir ama genel ortalamayı göstermesi açısından daha ayrıntılıdır. Bu nedenle hekimlerin işine yarar ancak kişiden kişiye değişebilir. Örneğin 75-80 yaşlarında kan şekeri düşüklüğü tehlikesi olan, evde yalnız yaşayan ve kalp damar rahatsızlığı geçirmiş olan bir kişide HbA1c değerinin çok düşük olmasını istemeyiz. HbA1c değerinin %7-7,5 civarında olması yeterlidir. Ancak gebe diyabetiklerde %7,5 kan şekeri ortalaması çok yüksek bir değerdir. Bu durumda mümkün olabildiği kadar aşağı düşürülmelidir. Genç Tip 1 ve Tip 2 diyabetli veya orta yaşlı Tip 2 diyabetli bireylerde HbA1c’nin %6,6 veya %6’nın altında olması hedeflenmektedir.

İlginizi Çekebilir

Diyabet Günlüğü Tutmak Neden Önemlidir?
Prof. Dr. Kubilay Karşıdağ
Evde Kan Şekeri Takibi Nedir Neden Önemlidir?
Prof. Dr. Oğuzhan Deyneli
Hekiminiz Size Ne Sorar?
Prof. Dr. Kubilay Karşıdağ
İnsülin Nasıl Saklanmalıdır?
Prof. Dr. Nermin Olgun
Uzman Bir Diyabet Hemşiresinin Gözünden Diyabet Tedavisi
Diyabet Hemşiresi Dr. Selda Çelik
E-Bültene Üye Olabilirsiniz