Diyabet ve Seyahat

Prof. Dr. Aytekin Oğuz
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Göztepe
Eğitim ve Araştırma Hastanesi İç Hastalıkları Kliniği

Diyabet hastalığını tip 1 ve tip 2 diyabet olarak ikiye ayırıyoruz.

Tip 1 diyabet hastalarının pek çoğu kendilerinin tip 1 diyabet olduğunu bilirler. Tip 1 diyabet pankreastan insülin salgılanması yetersizliği hastalığıdır ve bu mutlaka insülin kullanarak hayatın devam edebildiği bir durumdur.

Tip 2 diyabet ise daha çok obezite yani şişmanlık, yaşam tarzının bozulması, fazla beslenme ve hareketsiz yaşamakla ilgili bir hastalıktır.

İster tip 1 ister tip 2 diyabetli olsun tüm hastalar günümüz dünyasında mutlaka hareketli bir hayat sürdürecekler. Biz diyoruz ki diyabet yaşamla bağdaşan bir hastalıktır. Özellikle iyi tedavi edildiğiniz zaman yaşamın her türlü imkânlarından siz de faydalanabilirsiniz.

Seyahat de yaşamın ana unsurlarından biri olarak karşımıza çıkan bir durumdur. Seyahat aslında herkes için biraz meşakkatli ve zorlu bir süreçtir. Yola çıkmak, yolculuk yapmak kolay değildir. Özellikle hastalık söz konusu olduğunda daha da zordur. Ama diyabetli hastalar çok güvenle yolculuk yapabilirler.

Diyabetli hastaların yolculukla ilgili dikkat etmeleri gereken hususları düşündüğümüzde tip 1 diyabet ve tip 2 diyabet olarak ikiye ayırmakta fayda vardır. Eğer tip 1 diyabetliyseniz unutulmaması gereken temel iki konu vardır: Birincisi, mutlaka yanınızda insülin bulundurmalısınız. Unutmayın ki insülinsiz yola çıkılmaz. Günümüzde kalem insülinler rahatlıkla oda ısısında taşındığı ve cebinizde veya çantanızda bulunabildiği için sorun teşkil etmez. İkincisi ise yiyeceksiz kalmamalısınız. Herhangi bir durumda yiyeceksiz kalma ihtimaline karşı yanınızda ister glukoz tableti ister kesme şeker isterseniz de geleneksel yiyeceklerimizden olan üzüm bulundurabilirsiniz. Yiyeceksiz ya da insülinsiz yola çıkmak doğru değildir.

Peki, yol üzerinizde stres oluşturuşa şekerinizi yükseltir mi? Evet, stresli yolculuklar şeker düzeylerini yükseltir. Ama biz yolda şekerin yükselmesinden ziyade düşme riskini daha çok önemseriz. Çünkü şeker düzeylerinin düşmesi akut komplikasyonlar yaparak kişiyi birden sıkıntıya sokar.

Şeker düzeylerinin yükselmesi durumuna karşı alınması gereken en önemli tedbir ise yolculukla mutlaka yanımızda su bulundurmaktır. Kan şekeri yüksekliğinin ani kötü etkileri kolay kolay ortaya çıkmaz. Bunlar ağız kuruluğu, halsizlik gibi belirtiler olabilir. Ancak yanınızda yeterince suyunuz varsa ve susuz kalmazsanız yolculuk bitene kadar idare edebilirsiniz. Bu genellikle kısa yolculuklar için geçerlidir.

Riskli diyabetlilerde uzun yolculuklar sırasında özellikle bacaklarda oluşabilecek “tromboflebit” dediğimiz damarda kan pıhtılaşması durumuna karşı dikkatli olunması gerekir. Bunun önlenmesi için hareketli olmalısınız. Otobüs, uçak ya da otomobil yolculuğunda uzun süre oturup hareketsiz kalmamalı, ara ara araçtan inmeli veya uçak seyahatinde arada bir ayağa kalkıp yürümelisiniz. Yürüyemediğiniz durumlarda ise bacaklarınızı ileriye doğru uzatarak ayağınızı ileri geri hareket ettirerek (arabada gaza basar-çekermiş gibi hareketlerle) bacağınızda kan dolaşımını sağlamalısınız. En pratiği tabi ki kalkıp yürüyerek hareket etmektir.

Yolculuk tip 2 diyabetliler için de sıkıntı oluşturabilir. Tip 2 diyabette hipoglisemi kolay kolay oluşmaz. Yani kan şekeri düşmesi çok nadir görülen bir durumdur. Bunun olması için kişinin kullandığı ilacın kan şekerini düşüren bir ilaç olması gerekir. İnsülin kullanan tip 2 diyabetli kişide kan şekeri düşebilir. Kişinin ana grup olarak “sülfonilüre” denilen bazı şeker haplarından birisini kullanması halinde de kan şekeri düşebilir. Seyahate çıkmadan önce de kendi normal yaşantısında ara sıra kan şekeri düşen kişi, yolculukta da buna dikkat etmeli, ilaçlarının dozunu ayarlamalı ve uzun bir yolculuk ise doktoruna danışmalıdır.

Tip 2 diyabetli kişi, kan şekeri düşürücü ilaçlar veya insülin kullanmıyorsa kan şekeri düşmez. Aç kaldığında ise, eğer kan şekerini çok düşüren ilaçlardan birini almıyorsa, genellikle aç kalsa bile kan şekeri belli bir sınırın altına inmez; tehlikeli hipoglisemiler oluşmaz.

Bu noktada problem daha çok kan şekeri düzeylerinin yükselmesi ile karşımıza çıkar. Bunun için de tip 2 diyabetli bir kişi yanına gerektiğinde, yiyecek bulamadığı durumda kendisine yetecek kadar az miktarda yiyecek almalıdır ancak esas olan kişinin yolculukta yiyeceği şeylere dikkat etmesidir. Tip 2 diyabetli kişi yolculukta fazla karbonhidratlı gıda almamalıdır. Uçaklarda ikram edilen sandviçler, gidilen yerde bulunabilecek çeşitli bisküvi, kraker ve simitler vs. ya da yenilen-içilen tatlı, şekerli yiyecekler ve içecekler kan şekerini ciddi şekilde yükseltebilir. Özellikle yaşlı diyabetiklerde kan şekerinin ciddi oranda yükselmesi ağır komalarla sonuçlanabilir. Kan şekeri kolaylıkla hızla yükselebilir. Bu nedenle yolculuklarda mümkün olduğu kadar hafif yiyecekler, belki sebzeli yiyecekler tercih edilmeli, kuru baklagiller az miktarda tüketilmelidir. Karbonhidrat denilen ekmek, hamur işi ve şekerli yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Aşırıya kaçılmadığı sürece az miktarda meyve tüketilmesi faydalı olabilir.

İster tip 2 diyabetli olsun ister tip 1 diyabetli olsun kişiler kan şekerini yola çıkmadan önce ölçmelidir. Bunun için gerekli cihazınız varsa lütfen yola çıkarken ilaçlarınızla beraber kan şekeri ölçme cihazınızı da yanınıza alınız. Zira yolda herhangi bir şikâyetiniz olduğunda, acaba şekerim düştü mü ya da yükseldi mi dediğiniz durumlarda yapabileceğiniz iki şey var: Şekerli bir şeyler yemek ya da şeker düşürücü bir ilaç almak. Ama bunun için öncelikle şekerinizin düştüğünü veya yükseldiği ya da tehlikeli sınıra inip inmediğini bilmeniz gerekir. Bu tür durumlarda birilerinden istemektense şekerinizi kendiniz ölçmelisiniz. Artık tüm uçaklarda kan şekeri ölçüm cihazı olduğunu uçak yolculuğu yapacaklar için belirtmekte fayda var. Eğer gerçekten sıkıntıdaysanız uçak görevlilerinden yardım istediğinizde sizin kan şekerinizi ölçebilirler.

Hepinize güvenli, sağlıklı ve mutlu yolculuklarla geçecek hoş bir hayat dilerim.

İlginizi Çekebilir

Diyabette araç kullanımı
Prof. Dr. Taner DAMCI
Diyabet ve tatil / yolculuk
Prof. Dr. Metin Aslan
Diyabet ve Yaz Sıcakları
Prof. Dr. Kubilay Karşıdağ
Diyabet ve Yaşam Tarzı Değişikliği
Prof. Dr. Taner DAMCI
Diyabet ve Spor
Prof. Dr. Taner DAMCI
E-Bültene Üye Olabilirsiniz